سلطان سید احمد کبیر

درشهرقدیم هرات درمحله قطبیچاق نزدیک گدام های هرات، شمال چهارباغ قدیمی مزار ومسجدی است که بنام مسجد ومزار سلطان سید احمد کبیرمعروف ومشهور است.

سلطان سید احمد کبیر (رح) فرزند سید جلال بخارائی است که درملتان به صحبت شیخ بهاءالدین ذکریای ملتانی رسیده بود . سید جلال بخارائی چهارفرزند داشت که یکی از آنها سلطان سید احمد کبیر است واولاد سیدجلال وسید احمد کبیر درسند ،هند وقندهار مدفونند وظاهراً سید احمد کبیر به هرات آمده ودراینجا ازدنیا رفته ومدفون گردید است تاریخ وفات شان درهیچ کتابی ذکر نگردید ه است اما درلوح مزار ایشان تاریخ 568 هـ ق نوشته شده است .

یکی ازفرزندان سلطان سید احمد کبیربنام میر داود  درکنار سرک هرات قندهار پهلوی رباطی مدفون است وآن رباط  که امروز به باغ تفرجگاه تبدیل گردیده است بنام میرداود یاد میکنند .که درمغرب باغ تختی وجود دارد که روی آن دوقبر است یکی از میرداود ودیگری ازبرادرش که نام آن درهیچ جای ذکر نگردیده است .یکی دیگر ازفرزندان سلطان سید احمد کبیردرگرشک ولایت هلمند مدفون است وآنرا سید تاجدارولی (رح) مینامند  .

ازقدیم الایام درمحل مسجد کنونی تکیهء درویشان بود ه گنبد عالی به خشت پخته بالای مزارسلطان سید احمد کبیر آباد بود ودرویشان رفاعیه آنجا مقیم بودند که طبل ونقاره داشتند وهرپنجشنبه صبح وشام دونوبت بنام سلطان سید احمد کبیر مینواختند واین عمل شان مخصوص روزهای پنجشنبه بود وبنابه علتی نامعلوم دراویش متفرق شدند که تکیه ومزار روبه ویرانی نهاد.

تااینکه حدود یکصد سال قبل درعصر مرحوم سعدالدین خان نایب الحکومه هرات محل تکیه ومزاررا مسجدی عالی ساختند وگنبد مزار راکه شکست کرده بود بازکردند وخشت آنرابه شبستانهای مسجد مصرف نمودند . مزار سلطان سید احمد کبیر اکنون دروسط صحن مسجد قرار دارد واطراف آن محجر آجری دارد واندرون محجرصورت قبر به طرز زیبای ازقطعات سنگ مرمر فراهم ودورتادور قبرپنجره نفیسی ازسنگ مرمر ساخته شده است دوعدد لوح مرمری عالی بالای سر وپایان پای مزار نصب است که لوح بالای سر مزار به خط بسیارعالی نستعلیق که احساس میشود کاتب آنرا ازروی نهایت اخلاص نوشته وحجارماهری آنرا حکاکی نموده است . متأسفانه نام خطاط آن معلوم نیست اما خوشنویسان هرات این لوح را ازبهترین خطوط میرزا عبدالرحمن هروی میدانند که درقرن 13 هجری قمری میزیسته است .

این واضح است که لوح های مزار وپنجره سنگی مزار درقرن سیزدهم آماده شده بود ودرزمان مرحوم سعدالدین خان نایب الحکومه نصب وترمیم گردید است .

پیشرو ی مزار قطعه شعری به خط زیبای جناب مولوی صاحب میرعطا محمد حسینی وازطبع رسای پدرایشان کتیبه ونصب شده بود که نقل آن این است:

کند تا باده عرفان دلت را مست هوشیاری

طواف روضهء سلطان نما با ناله وزاری

زفیض مرقدش یابی هزاران کعبهء مقصد

رسی  با زروهء اوج پناه  حضرت  باری

ساحه عمومی مسجد ازشمال به جنوب 41 متر وازشرق به غرب نیز 41 متر میباشد ویک ساختمان مسجد به طرف غرب است وعمارت دیگر به طرف شمال است.

به سمت شمال مسجد یک باب حوض آب انبار سرپوشیده قرار دارد که تاریخ  آن به سال 1045 هـ ق دردوره صفوی ها توسط حسن خان شاملوساخته شده است . که قبلا دررواق ورودی آن پارچه شعری به خط خود حسن خان شاملو نصب گردیده بود وتاریخی آن نیز درج بود . این حوض درزمان امیر عبدالرحمن خان ترمیم گردید است.

وحالا وضعیت حوض درحال تخریب میباشد وبه ترمیم ضرورت دارد اما وضعیت مسجد ومزار بهتر میباشد .

ایام الدین اجمل

آمرحفظ آبدات تاریخی ولایت هرات